محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني
47
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )
است يابو است برطسيقون طين مغره است برنى بيونانى ابريشم است بركينه قصب الرزيره است بردير لوس قنبره است برمس صبر است برابران به فارسي مطاريون است براجيل كرفس است برشيان دارو وعصى الراعيست بريليا بسريانى تخم رازيانه است بريون بيونانى اشنه است بروش بيونانى جبن است برسيقا سيلا بيونانى سفر جل است برغل حشيش است برئيس بيونانى بهش است بريمو طالون برومى ارز بويه است بربرى بلغة زرشگ است برمين بهندى ساوج است برنج به فارسي ارز است برف به فارسي اسم ثلجست برغست بلغة خراساني قثاء بريست بر موم به فارسي علو است برگ نيل به فارسي وسمه است پرستوك به فارسي خطاف است پرى بهندى شش است وبه عربى ريه نامند پرمون بهندى الوسن است پرسوح بتركى زبزبست برهمى بهندى نوعي از پيش است برعوز براي أول وبلام اسم فارسي حشيش است پريا به فارسي هديه است برام حجر البرام است وبرز قطونا مشهور است ودر أصفهان اسپرزه ودر شيراز بنكو نامند سفيد وسرخ وسياه مىباشد وبهترين أو سفيد وزبونترين أو سياه است وشكوفهء هر يك به رنگ اوست ودرسيم سرد ودر دويم تر وسياه أو با پيوسته واجتناب از خوردن أو أولى است وسفيد أو مسكن عطش وحرارة وباقوة محلله وملين طبع وبو دادهء أو قابض وجهة بتهاى حاره وغليان خون وخشونت سينه وحلق وزبان وعلل صفراوى وذات الجنب وامراض وموى وأخلاط سوخته وسرفه ومغص وقرحهء امعأ وزحير وضماد أو با روغن گل سرخ وسركه جهة درد مفاصل ونقرس حار ونرم گردن أو رام ظاهري وخنازير وورم صلب وجمره وحمره وبا آب دهن جهة دمل مجرب وبا روغن بنفشه جهة درد سرحار وترطيب دماغ واعضا وشق شدن موى ودراز كردن آن وضماد كوبيدهء أو كه با مثل أو وروغن گل وپوست خشخاش پخته باشدن جهة أو رام حاره وتسكين درد آن مجرب ومضعف عصب ومفسد اشتها ومصلحش عسل وسكنجبين عسلى وقدر شربتش از دو درهم تا ده درهم وبدلش ودر تبريد خرفه ودر نضج تخم كتان ودر سرفه وخشونت خلق وأمثال آن بهدانه وده درهم كوبيدهء أو كشنده است بزغنج به فارسي اسم بار درخت پسته است كه پستهء نبسته باشد وگويند درخت پسته يك سال بار مىبندد ويك سال ثمرش دانه نمىبندد وآن را بزغنج نامند ودر خواص مثل پوست بيرون پسته نيست بلكه سرد وخشك وبسيار قابض ومفرح ودر افعال مانند اقاقياست بزركتان در كتان موصوفست وبه فارسي بزرگ نامند واز بزر مطلق مردا اوست به زور تخم نباتاتست وهر تخمى در ضمن أصل آن موصوفست بزر الكرفس الجبل فطر اساليونست بزر الجزر البرى دو قو است بزر الارحوان در ارجوان موصوفست وغير تشمينرج است بزر الورد الاسور جبلا هنگ است بزر العصفر قرطم است بزر القنب شاهد ؟ ؟ بزر بلاسقيس حرف كابلى است بزر رازيانج رومى انيسونست بزر الفنجنكشت در اثلق مذكور است بزر الورد وتخم گل سرخست ودرورد مذكور است بزغا رعاده است بزر الخخم تودريست بزررمان البرى وبزر المط حب القلقل است بزر الحجري قلب است بزر القمر حجر القمر است برز الهوة تودريست بزاق بصاقست وبه فارسي آب دهن بزباز به فارسي ؟ ؟ است بز به فارسي مغروميش را شاملست بزمجه به فارسي ورل بريست بزغاله به فارسي جدى است بسفايج بيخيست مايل بسياهى وباريك وكره دار واز هركرهى ريشها برآمده اند رونش سبز ونبات أو بيساق ويكشاخ برگ دار شبيه ببال طيور ومانند گياه سرخس وبقدر يكثبرو از ميان شاخهاى درختان واز بيخ أشجار ميرويد ودر تنكابن دار جماز نامند در دويم كرم ودر أول خشگ وگويند در أول كرم است ودر بيوست معتدل ومسهل مره سودا وبلغم غليظ وهر خلطى را كه ملاقاة كند ومحلل نفخ وشير منجمد ودر معده وقولنج ومنجمد كننده شير غير منجمد ومفرح بالعرض از جهة دفع سود أو جهة جذام وعلل سود اوى ومفاصل وضماد أو جهة التواى عصب وشقاق ميان انگشتان نافع وخوردن أو با شكر وبا أطعمه خصوصا پختن أو در ؟ ؟ وبا ماء العسل موجب اسهال مواد وبي ضرر است ومطبوخ أو با أصل السوس وايلسون جهة سرفه وضيق النفس ور بو ومداومت مطبوخ أو با عناب جهة سقوط بواسير بغايت مؤثر وچون سه مثقال أو را جوشانيده با فلوس خيار شبر ويا ترنجبين جهة رياح بواسير ودرد معده مزمنه وصرع مجربست ومغثى ومضر كرده وسينه ومصلح أو پرسياوشان وجوشانيدهء أو با ماء الشعير وفواكه يا بسه وخردل ويا خروس سالدار وقدر شربتش از جرم أو تا سه درهم ودر مطبوخ تا شش درهم وبدلش جهة مواد سود اوى نصف وزنش افتيمون وربع آن نمك هنديست بسباسه به فارسي بز باز گويند وآن پوست اندرون جوز بو است برجوز چسبيده وبهترين أو تند بوى أشقر مايل به سرخى به هم پيچيده است در دويم گرم وخشك وگويند در أول گرم ودر دويم خشك است محلل رياح وصلابات باطني ومفتح سده ومجفف رطوبات ومفرح ومقوى معده وباه وهاضم وخوشبو كنندهء دهان وجهة سلس البول وسحج ونفث الدم وقرحهء امعأ ورطوبت سينه وشش واسهال كهن ودر سپرز ومنع ريختن فضلات به معده وتقويه رحم ورطوبت أو وضماد أو با برگ مور وجهة بدبوئى زير بغل آزموده وبا سرگين بز